ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )

303

شرح نهج البلاغة ( فارسي )

در مشك بشدّت به هم مىزنند . به كار بردن كلمه امر نسبت به باد استعمال مجازى است زيرا شخص حكيم جماد را امر نمىكند . من ( شارح ) در شرح اين جمله مىگويم : حمل كردن كلمهء امر بر وزش باد بهتر است زيرا در معنايى است كه قطب راوندى ذكر كرد در لفظ امر مجاز پيش مىآيد وكلام مخصوصى نيز در اينجا براي خطاب به باد وجود ندارد . بعلاوة از گفتهء قطب راوندى خشم بر ملائكة استفاده مىشود ودر حقيقت دو مجاز ، يكى مجاز در لفظ امر وديگرى مجاز در نسبت امر به فرشتگان لازم مىآيد ، هر چند در نسبت دادن امر به باد ، در صورتي كه مقصود فرشتگان باشد ، مجاز لازم مىآيد . اما اگر لفظ را بر معناى ظاهر حمل كنيم ، يعنى منظور امر به باد باشد ، صرفاً مجاز در لفظ امر خواهد بود نه در نسبت آن ، وچون يك مجاز لازم مىآيد از قول قطب راوندى بهتر است . ( 1326 - 1319 ) اين عبارت امام كه فرمود : مخض السّقاء وعصفها بالفضاء يعنى مانند سقّا كه آب را در مشك به حركت در مىآورد وبه هم مىفشرد ، باد آب را فشرد وبشدّت در هوا فشاند . در اين عبارت مضافى كه صفت مصدر بوده ( مأخذ وعاصف ) حذف شده ومضاف اليه در جاى آن نشسته وبه همين دليل به صورت مصدر ، منصوب شده است . الف ولام ماء در سخن امام ( ع ) كه فرمود : بتصفيق الماء ، الف ولام عهد ذكرى است به كلام ديگر امام ( ع ) كه فرمود : ماء متلاطما ، اشاره دارد به اين دليل ، منظور از آب متلاطم وآب انباشته يك آب بيشتر نيست . اين نوع تكرار در كلام فصيح رواست ، چنان كه خداوند متعال فرموده است : إِنَّا أَرْسَلْنا إِلَيْكُمْ رَسُولًا شاهِداً . عَلَيْكُمْ كَما أَرْسَلْنا « 8 » .

--> ( 8 ) سورهء مزمّل ( 73 ) : آيهء ( 16 ) : ما به سوى فرعون پيامبرى فرستاديم وفرعون با آن پيامبر مخالفت كرد .